Stress in de overgang

oor het eerst in de mensheid leren ouders van hun kinderen. We krijgen in één maand méér informatie binnen dan onze voorouders in hun hele leven en we slapen daarbij ook nog eens gemiddeld 1,5 uur korter dan zij. Het gevolg is dat we vaak niet eens voelen dat we gestrest zijn. Stress voelt als normaal. Een situatie van lekker ontspannen zijn, wat normaal zou moeten zijn, voelt als iets uitzonderlijks.

Stress is angst en heeft veel gezichten
Als je stress helemaal terug brengt naar de basis is het angst. Angst is heel waardevol als je werkelijk in een levensbedreigende situatie verkeert. Het maakt je scherp. Een spookrijder komt je tegemoet ’s nachts op de A2. Wat gebeurt er? De schrik slaat je om het hart, de adem stokt in je keel, je krijgt een knoop in je maag, je haren gaan recht overeind staan, het bloed trekt uit je gezicht enzovoorts. Dit gebeurt ook werkelijk met je lichaam; het wordt in onmiddellijke staat van paraatheid gebracht door je zenuwstelsel en je hormoonstelsel.

Je lichaam maakt in tijden van stress adrenaline en cortisol aan. Prima als je een spookrijder tegenkomt, maar minder goed voor je lichaam als je zoveel stress hebt dat je lichaam voortdurend in staat van paraatheid is. Stress heeft vele vormen. Ik heb het niet alleen over werkdruk of in een echtscheiding liggen. Ons lichaam ervaart ook stress als je ziek bent of pijn hebt, als je je  hulpeloos of machteloos voelt, als je angst hebt om iets te veranderen. Maar ook een negatieve overtuiging als “ik ben niet goed genoeg” geeft je voortdurend stress.

Cortisol sloopt je lichaam
Beide stresshormonen, adrenaline en cortisol, zijn slopers van je lichaam. Ze breken de voorraad eiwitten in je lever en spieren af en zetten deze om in energie. Energie die je nodig heb om de stress de baas te kunnen. Stress tast dus je spieren aan. Als dit te vaak en te veel gebeurt worden ook de eiwitten in je haren en nagels aangetast. Stress tast dus ook je nagels en haren aan. Maar dat is nog niet alles.

Een te hoog cortisol gehalte (lees stress) zorgt dat je lichaam energie opslaat als buikvet. Buikvet dat je lastig kwijtraakt, tenzij je je hormonen weer in balans brengt. Cortisol tast ook je gelukshormoon serotonine aan, waardoor je humeurig of gefrustreerd kan worden. Cortisol zorgt ervoor dat je slechter slaapt want het voorkomt de goede werking van het slaaphormoon melatonine. Cortisol tast het DNA in je cellen aan, waardoor het verouderingsproces kan versnellen. Cortisol blokkeert de goede werking van het verzadigingshormoon leptine, waardoor je meer gaat eten. Cortisol verlaagt de gevoeligheid van insuline, waardoor er meer insuline moet worden aangemaakt; ook een hardnekkige dikmaker.  Kortom: normale niveaus van cortisol zijn prima. Te veel cortisol is als een sloophamer voor je gezondheid en vitaliteit.

Vrouwen 40+ extra kwetsbaar voor stress
Vrouwen 40+ zijn extra kwetsbaar voor stress. Dit komt omdat het hormoon cortisol wordt aangemaakt in je bijnieren. Deze bijnieren krijgen zo rond je 45ste, als je in de overgang komt, een extra functie: ze moeten ook extra oestrogeen en progesteron gaan produceren. Deze hormonen worden normaal gesproken gemaakt door je eierstokken maar die houden er langzaam mee op. Je bijnieren krijgen dus een driedubbele taak. Wat zou jij daarvan vinden?

Wees dus vooral heel lief voor je bijnieren. Het belangrijkste wat je kunt doen is slimmer te worden dan stress. Er zijn vele manieren om dit te doen. Lees ook mijn twee blogs over bijnieruitputting 1 en bijnieruitputting 2. Vermijd ook zoveel stress in je voeding, zoals alle soorten bewerkt voedsel met E-nummers en voeding die bespoten is met allerlei bestrijdingsmiddelen.

Mijn belangrijkste advies is: zorg dat je weet wat je wilt, zodat je weet wat je prioriteiten zijn en wat bijzaak is in je leven. Dat wordt het maken van keuzes makkelijker. Leren “nee” zeggen zonder je schuldig te voelen is hierbij essentieel! Zorg vooral ook voor voldoende van de tegenhanger: ontspanning. Alle rustige vormen van bewegen zijn trouwens prima als tegenhanger voor stress.

Verminderd roken stress?

Het blijkt dat mensen die veel roken meer stress rapporteren dan mensen die niet roken. Hoe zou dit komen? Het zou kunnen dat de mensen die gevoelig zijn voor nicotineverslaving ook gevoelig zijn voor stress en dat daardoor roken en hogere stressniveaus vaak samengaan.

Stress heeft ook een effect bij mensen die al roken. Als een roker zich in een stressvolle situatie bevindt, gaat hij meer roken. Een mogelijke verklaring hiervoor is de reactie van het lichaam op stress. Het lichaam zorgt dan namelijk voor toename van het hormoon Cortisol. Dit hormoon zorgt er mogelijk voor dat de hersenen minder gevoelig voor nicotine worden. Dit betekent dat meer nicotine nodig is om hetzelfde effect te verkrijgen dan wanneer de roker niet gestrest is.

Roken kan stress veroorzaken
Roken kan mogelijk ook stress veroorzaken. Iemand die regelmatig rookt raakt gewend aan een bepaald nicotineniveau. Als ze een keer een tijdje niet kunnen roken dan geeft ontwenningsverschijnselen. Hierdoor ontstaat stress. Steken ze dan een sigaret op, dan werkt dat ontspannend en wordt op dat moment inderdaad de oorzaak van de stress op dat moment even verminderd.

Veel mensen voelen zich ook schuldig dat ze roken. Ook dat geeft stress. Stoppen met roken is voor sommigen mensen geen optie. Ze zijn bang te dik te worden of hebben voor zichzelf andere zwaarwegende redenen bedacht. Misschien zouden deze mensen eens moeten onderzoeken:
• In welke situaties ze roken?
• Wat het roken met ze doet?
• Wat er met hun hartslag gebeurt als ze roken
• Of ze op andere manieren hun stress kunnen verminderen
• Of ze een gelukkige roker kunnen worden zonder schuldgevoel
• Of de negatieve effecten van hun rookgedrag misschien kunnen worden gecompenseerd met andere gezonde leefgewoonten zodat hun lichaam minder lijdt door het roken.
• Ze misschien het gevoel van roken kunnen bewerkstelligen zonder daadwerkelijk te roken.

Veel mensen denken dat ze sigaretten nodig hebben om rustig te worden, of dat ze stress weg roken. Maar de enige vorm van stress waar roken bij helpt, is de stress die je hebt van de ontwenningsverschijnselen. Bekijk eens de voordelen van deze stress oplossingen.

Als een roker een goed alternatief vindt om met stress om te gaan, kunnen ze misschien gemakkelijker stoppen met roken.

Invloed van stress op je gewicht (deel 3)

Stress verminderen & anti stress tips

Voor een goede fysieke en mentale gezondheid is het van belang zo min mogelijk stress te hebben in je leven. Het is daarom belangrijk te zorgen voor een goede balans tussen werken, slapen en ontspanning. Bij een goede balans zul je snel minder last krijgen van stress.

• Houd contact met je vrienden, kennissen, familie. Een simpel telefoontje is vaak al voldoende om je gedachten te verzetten.
• Krop je stresservaringen niet op, maar deel ze. Sociaal isolement, zowel op het werk als daarbuiten, verhoogt alleen maar de spanning.
• Vermijd zo veel mogelijk avond- en weekendwerk.
• Probeer iets te leren van mensen die nauwelijks last hebben van stress. Omgekeerd geldt natuurlijk ook: gestresste collega's en vrienden kunnen best wat steun en raad gebruiken.
• Om te anticiperen op drukke periodes kan een planning handig zijn.
• Waarom niet eens een keer gaan zwemmen of wandelen in plaats van onderuit te zakken voor de tv? Het is bovendien goed voor de lijn.
• Zorg voor voldoende slaap.

Invloed van stress op je gewicht (deel 2)

Hoe komt het dat je door stress afvalt?
Chronische stress zorgt voor een extra aanmaak van de stresshormonen cortisol en adrenaline. Adrenaline heeft een sterk effect op de schildklier, wat uiteindelijk tot een hogere stofwisseling leidt: je verbrandt meer energie.

Daarnaast verliezen veel mensen hun eetlust in tijden van stress en eten dus minder. Tel hierbij op dat gestresste mensen vaak extra lichamelijk bezig zijn en je begrijpt dat veel mensen afvallen in periodes van grote stress.

Aankomen door stress
Zoals hierboven beschreven heeft stress op zichzelf vaak een vetverbrandend effect, toch zijn er ook veel mensen die in stressvolle tijden juist aankomen. Dit komt meestal doordat deze mensen (soms onbewust!) veel of ongezond eten als uiting hebben om met stress om te gaan. Hierdoor zullen zij in plaats van afvallen dus juist aankomen door stress. De schaamte voor het overgewicht kan op zichzelf het probleem verergeren door additionele stress. Hierdoor kan je dus in een neerwaartse vicieuze cirkel belanden.

Stress zorgt voor buikvet
Een vervelende eigenschap van stresshormonen is dat ze suiker in het lichaam vrij maken en afgeven aan het bloed. Wanneer dit suiker vervolgens niet verbruikt wordt, dan zal het worden opgeslagen als vet, meestal rond de buik. Het kan dus heel goed zijn dat je maar niet van dat hardnekkige buikje afkomt doordat je te veel stresshormonen in je bloed hebt. Een buikje is niet alleen lelijk, maar ook vooral ongezond. De kans op diabetes is bijvoorbeeld een stuk groter bij mensen met veel buikvet.

Wat veel mensen zich niet realiseren is dat je dieet ook een grote rol speelt in de hoeveelheid stresshormonen die in je lichaam circuleren.

Invloed van stress op je gewicht (deel 1)

Stress is een vorm van spanning die in het lichaam optreedt als reactie op externe prikkels. De gevolgen van stress uiten zich zowel lichamelijk als geestelijk en kunnen zowel er voor zorgen dat je afvalt als dat je aankomt. Op deze pagina lees je hoe het kan dat je door stress soms afvalt en soms aankomt.

Wat is stress?
Alles dat een uitdaging of gevaar oplevert voor onze gezondheid zorgt voor stress in ons lichaam. Stress laat zich daarom het beste omschrijven als de lichamelijke reactie die er voor zorgt dat we een uitdaging of gevaar aankunnen.

Fight or fligth
Wanneer je in een situatie komt die gevaarlijk is, of je voor een uitdaging stelt, dan maakt je lichaam energie en kracht beschikbaar om hier mee om te gaan. Deze reactie wordt vaak fight or flight - vechten of vluchten - genoemd. Wanneer de reactie optreedt als je daadwerkelijk in gevaar bent, dan is dit een fijne reactie. Het kan je immers helpen om te overleven door ofwel van het gevaar te vluchten of door voor je leven te vechten.

Wanneer de stress-reactie zich voordoet om om te gaan met iets emotioneels of psychisch, zoals bijvoorbeeld problemen op je werk, dan is het vaak erg ongezond. Er is immers geen uitlaatklep in de vorm van vechten of vluchten die volgt op de stressreactie.

Wat doet stress met je gewicht?
Tijdens stress worden er diverse hormonen aangemaakt die onder andere een invloed hebben op:
je stofwisseling
hoe actief je lichamelijk bent (onrustig)
hoe veel honger je hebt

Niet bij iedereen heeft stress hetzelfde effect. Sommige mensen vallen erg af door stress, terwijl anderen juist aankomen.

Haarverlies tijdens overgang

Tijdens de overgang verandert er van alles in je lijf. En dit heeft ook gevolgen voor je haar. Het wordt droger, glanst minder en wordt dunner. Soms neemt haaruitval zelfs zulke extreme vormen aan, dat het verstandig is een arts te raadplegen. Gelukkig kunnen de meeste vrouwen met minder drastische maatregelen toe.


Het is niet alleen het hoofdhaar dat te lijden heeft onder de overgang. Haar over het hele lichaam kan in textuur en hoeveelheid veranderen tijdens en na de menopauze. Bij sommige vrouwen uit dit zich in donker, dikker en taai lichaamshaar. Dit wordt hirutisme genoemd. Veel andere vrouwen merken juist dat ze minder schaamhaar en okselhaar hebben. Op het hoofd wordt het haar veelal droger en glanst het minder. Een van de meest bekende overgangsklachten is bovendien haaruitval. Dit kan al beginnen als iemand rond de 40 jaar is.

Hormoonspiegel
Haaruitval tijdens en na de overgang heeft veel te maken met de veranderende hormoonspiegel. Van het vrouwelijk hormoon oestrogeen is bekend dat het een positieve invloed op de conditie van huid en haar heeft. En juist van dat hormoon gaat het lichaam tijdens en na de overgang minder produceren; soms tot wel 80 procent. Ook van de mannelijke hormonen (androgenen) wordt minder aangemaakt, maar dat is meestal maar 10 tot 30 procent. Hierdoor verandert de verhouding tussen de androgenen en de oestrogenen en raakt het lichaam uit balans.

Dunner haar
Door deze blijvende verandering in de verhoudingen, en door gevoeligheid van de hoofdhuid voor mannelijke hormonen, merken de meeste vrouwen dat hun haar aanzienlijk dunner wordt. Bij sommige vrouwen zal dat heel geleidelijk gaan. Anderen hebben te maken met perioden van meer of minder haaruitval. De verschijnselen zijn per persoon verschillend en hebben nauwelijks te maken met haartype, ras of haardracht. Wel valt haaruitval vaak eerder op bij langer haar.  En ook bij donkerharigen zie je de hoofdhuid vaak eerder door het haar heen schijnen.

Stress
Hormonale veranderingen zijn niet de enige reden voor haaruitval tijdens de overgang. Veel vrouwen kampen tijdens de menopauze met stress. Ook dit kan resulteren in dunner wordend haar en haarverlies, want stress beïnvloedt het groeipatroon van het haar. Het is daarom belangrijk stress zoveel mogelijk te vermijden.

Langdurige stress bij vijftigplusser kan overgewicht veroorzaken

Mensen die last hebben van chronische stress zouden meer kans hebben op het ontwikkelen van overgewicht.

Dat blijkt uit een studie gepubliceerd in Obesity onder 2.500 Britse mannen en vrouwen in de leeftijd 54 jaar en ouder.

Wetenschappers van de English Longitudinal Study of Ageing namen voor het onderzoek een pluk haar van elke deelnemer af. Uit haar valt namelijk de hoeveelheid van het stresshormoon cortisol af te lezen.

De pluk was twee centimeter lang, wat ongeveer gelijkstaat aan twee maanden haargroei. Daardoor kon het cortisol- en dus stressgehalte van de afgelopen twee maanden worden afgelezen.

Overtuigend

Hoofdonderzoeker Sarah Jackson vond hierbij een correlatie tussen een grotere hoeveelheid cortisol en een brede tailleomtrek en body mass index (index die de verhouding tussen lengte en gewicht weergeeft). "Deze resultaten zijn overtuigend bewijs dat chronische stress verband houdt met een hoger niveau van overgewicht", aldus Jackson.

Bij stress wordt de amygdala, de emotionele alarmbel in de hersenen, extra actief en zorgt ervoor dat er allerlei stoffen vrijkomen die het lichaam in opperste staat van paraatheid brengen. Cortisol is één van de stoffen die toeneemt tijdens zo'n reactie en wordt daarom gebruikt als 'stressindicator'.

Daarbij zorgt het voor meer toevoer van glucose naar het brein, zodat het lichaam een stressvolle situatie beter aankan. De afgifte van cortisol wordt geactiveerd door receptoren die zich bevinden in het buikvet, wat mogelijk een verklaring kan zijn voor de gewichtsveranderingen die cortisol kan veroorzaken.

Meer onderzoek

Nader en uitgebreider onderzoek moet het verband tussen cortisol en overgewicht vaststellen. De oorzaak- en gevolgrelatie kan namelijk ook andersom gelden: personen met overgewicht zouden meer stress hebben vanwege bijvoorbeeld medische gevolgen die zij ondervinden naar aanleiding van hun overgewicht.

De onderzoekers zullen de studie daarom voortzetten en het gewicht en cortisolgehalte van de deelnemers elke vier jaar vastleggen.

Dit is niet het eerste onderzoek waaruit blijkt dat cortisol en overgewicht verband houden. Uit onderzoek van het Erasmus Medisch Centrum kwam in oktober naar voren dat kinderen met grote hoeveelheden cortisol in het bloed bijna tien keer zo vaak obees zijn als kinderen met lage cortisolspiegels.